Je bent gestopt met roken. Dat was de bedoeling, tenminste. Je stapte over op de vape omdat het makkelijker leek: geen aansteker nodig, geen rooklucht, en het idee dat je de nicotine in je eigen tempo kon afbouwen. Dat iedereen inmiddels weet dat vapen niet ineens gezond is, wist je toen ook al wel. Dat was niet waarom je overstapte. Je wilde vooral van de sigaret af, op een manier die haalbaar voelde. En nu, maanden of misschien wel jaren later, sta je nog steeds elke dag aan diezelfde vape te trekken. Geen sigaret meer, dat wel. Maar vrij ben je niet.
Als dat herkenbaar voelt, ben je niet de enige en heb je ook niet iets fundamenteel verkeerd gedaan. Je bent precies terechtgekomen waar onderzoek laat zien dat de meeste mensen die deze route kiezen, terechtkomen. In dit artikel leg ik uit waarom overstappen op vapen zo vaak uitloopt op een nieuwe verslaving in plaats van een tussenstap, wat de cijfers daadwerkelijk zeggen, en vooral: hoe je er nu wél helemaal vanaf komt.
Inhoudsopgave
Waarom zoveel mensen van sigaret naar vape overstappen
De logica achter de overstap is begrijpelijk. Een vape voelt schoner, ruikt minder, en het idee dat je de nicotine geleidelijk kunt afbouwen spreekt aan. Voor sommige mensen werkt dat ook precies zo: ze gebruiken de vape een tijdje, bouwen af, en zijn uiteindelijk helemaal nicotinevrij. Dat gebeurt echt.
Maar dat is niet het scenario waar de meeste mensen in terechtkomen. Voor veel ex-rokers wordt de vape geen tussenstation maar een eindstation, gewoon een andere manier om hetzelfde te blijven doen: nicotine binnenkrijgen, de hele dag door, met dezelfde hand-naar-mond-gewoonte als daarvoor. Je bent dan wel gestopt met roken, maar niet gestopt met de verslaving zelf.
Wat de cijfers laten zien: waarom het zo vaak misgaat
Dit wordt in de meeste artikelen over vapen als stopmiddel niet eerlijk verteld, dus hier de cijfers op een rij. Uit een grote Britse studie onder 800 rokers bleek dat na een jaar 18 procent van de groep die de vape gebruikte gestopt was met roken, tegenover 10 procent van de groep die nicotinepleisters of -kauwgom gebruikte. Op het eerste gezicht klinkt dat als een overwinning voor de vape. Maar het cijfer waar het echt om gaat, staat er direct achteraan: van de mensen die via de vape stopten met roken, was 80 procent na een jaar nog steeds aan het vapen.
Met andere woorden: de vape hielp deze mensen wél van de sigaret af, maar bracht ze niet van de nicotine af. Dat is precies het verschil tussen stoppen met roken en stoppen met je verslaving, en dat verschil wordt in de meeste voorlichting over de vape als stopmiddel niet gemaakt.
Waarom vapen soms moeilijker blijkt dan roken
Er is nog iets dat weinig mensen weten, en het is misschien wel de belangrijkste reden waarom je er zo lastig vanaf komt. Onderzoek onder mensen die zowel roken als vapen liet zien dat deze dubbelgebruikers bijna twee keer zo hoog scoorden op een verslavingsschaal als mensen die alleen sigaretten rookten. De vape is dus niet per definitie de mildere optie die hij vaak lijkt. Moderne vapes leveren nicotine snel en makkelijk, zonder de drempel van een sigaret die je moet opsteken en aansteken, en dat maakt het voor je brein soms juist makkelijker om vaker en meer te gebruiken dan je met sigaretten ooit deed.
Dat verklaart ook waarom afbouwen met een vape voor veel mensen niet vanzelf gaat zoals beloofd werd. Je vervangt de ene sterke gewoonte door een andere, net zo sterke gewoonte, alleen in een minder opvallende verpakking.
Dit is geen falen
Als je dit herkent, is de kans groot dat je jezelf hier al op hebt afgerekend. Dat is onterecht. Je hebt gedaan wat je is aangeraden, door instanties, door vrienden, soms zelfs door zorgverleners: overstappen op de vape als minder schadelijk alternatief. Dat je daar nu in vastzit, zegt niets over je doorzettingsvermogen. Het zegt vooral iets over hoe onvolledig dat advies vaak is. Er wordt wel verteld dat de vape kan helpen om van de sigaret af te komen, maar zelden hoe je vervolgens ook van de vape afkomt. Die stap mis je dan simpelweg, niet omdat je hem niet aankan, maar omdat niemand ‘m je heeft uitgelegd.
Zo kom je nu wél helemaal los, stap voor stap
De weg van vape naar helemaal nicotinevrij lijkt op de weg die je eerder al eens hebt afgelegd, van sigaret naar vape, alleen ga je ‘m nu helemaal uitlopen in plaats van halverwege te stoppen. Een paar dingen die daarbij helpen:
- Breng eerst in kaart hoeveel en wanneer je vapet. De meeste mensen onderschatten dit flink, juist omdat een vape zo laagdrempelig is. Weten waar je nu staat is de basis voor elke volgende stap.
- Bouw de nicotinesterkte van je vloeistof echt af, in stapjes, en geef elke stap een paar weken de tijd om te wennen voordat je verder afbouwt. Te snel willen gaan is een van de meest voorkomende redenen waarom afbouwen mislukt.
- Vervang niet alleen de nicotine, maar ook de handeling. Net als bij een sigaret is een deel van de gewoonte het gebaar zelf, iets vasthouden, iets doen met je mond en handen. Zoek daar een vervanging voor die niets met nicotine te maken heeft.
- Zet een concrete einddatum, niet oneindig ver weg, maar wel realistisch. Zonder eindpunt wordt afbouwen al snel een vage bedoeling in plaats van een plan.
- Reken op een paar lastige weken zodra je echt stopt. De ontwenning van nicotine verdwijnt niet omdat de bron een vape was in plaats van een sigaret, je merkt ‘m nog steeds, maar hij zakt net als bij roken vanzelf weer af.
Wanneer heb je hier extra hulp bij nodig
Voor sommige mensen is het bovenstaande stappenplan genoeg. Voor veel anderen niet, en dat is geen teken van zwakte maar van hoe hardnekkig deze specifieke situatie kan zijn. Twijfel je of je dit alleen redt, let dan op deze signalen: je hebt al meerdere keren geprobeerd af te bouwen en zit steeds weer op hetzelfde nicotineniveau, je merkt dat je juist méér bent gaan vapen sinds je van de sigaret af bent, of je vape is inmiddels een net zo vast onderdeel van je dag geworden als je sigaretten ooit waren. In al deze gevallen helpt begeleiding, omdat je dan niet alleen naar de nicotine kijkt, maar ook naar het patroon eromheen dat je in je eentje vaak niet goed genoeg doorziet.
Waarom ik dit samen met je aanpak
Wat ik in mijn praktijk vaak zie: mensen die zich dubbel gefaald voelen, eerst door de sigaret, nu ook nog door de vape, en die daardoor het gevoel hebben dat stoppen sowieso niet voor hen is weggelegd. Dat klopt niet. Het enige wat er is misgegaan, is dat de tussenstap nooit is afgemaakt. In een persoonlijk stoptraject kijken we niet naar de vape als een nieuw probleem, maar als het laatste stuk van het traject dat je eerder al bent begonnen. We brengen in kaart wat jouw specifieke patroon is, bouwen een afbouwplan dat wél bij jouw tempo past, en werken toe naar volledig nicotinevrij, niet naar een andere vorm van hetzelfde. Twijfel je nog of overstappen naar iets anders zoals hypnose of laser sneller zou werken? Ik zet de opties hier eerlijk naast elkaar.
Veelgestelde vragen
Is vapen echt net zo verslavend als roken?
Voor veel mensen is het dat zeker, en uit onderzoek blijkt dat dubbelgebruikers zelfs hoger scoren op verslaving dan mensen die alleen roken. De nicotine is dezelfde stof, en een vape maakt het vaak juist makkelijker om die vaker binnen te krijgen dan een sigaret deed.
Ik ben al een jaar van de sigaret af dankzij de vape, moet ik daar nu ook mee stoppen?
Dat is uiteindelijk jouw keuze, maar besef wel dat je dan nog steeds nicotineverslaafd bent, ook al rook je niet meer. Wil je volledig vrij zijn van die verslaving, dan is de vape de laatste stap die nog open ligt.
Waarom lukte afbouwen met de vape mij niet vanzelf, zoals beloofd werd?
Omdat de meeste voorlichting stopt bij “overstappen op de vape helpt om te stoppen met roken” en niet vertelt hoe je ook van de vape afkomt. Zonder een concreet afbouwplan blijft het bij een vaag voornemen, en dat is precies waar de meeste mensen vastlopen.
Krijg ik ontwenningsverschijnselen als ik stop met vapen?
Ja, net als bij het stoppen met roken, omdat het om dezelfde stof gaat: nicotine. De eerste weken kunnen lastig zijn, maar dat zakt af, precies zoals het ook deed toen je van de sigaret afging.
Kan ik dit combineren met de nicotinesterkte gewoon zelf afbouwen, zonder hulp?
Voor een deel van de mensen lukt dat. Merk je dat je al meerdere keren bent vastgelopen op hetzelfde punt, dan is dat een goed signaal dat begeleiding je verder helpt dan je in je eentje komt.
Persoonlijk advies
Zit je vast tussen “ik ben al gestopt met roken” en “ik ben nog steeds niet vrij”, weet dan dat dat een heel normale plek is om te staan, en geen eindpunt. Wil je dat laatste stuk ook afmaken? Neem gerust contact op om te bespreken wat voor jou de beste aanpak is.
Bronnen
- In een Britse studie onder 800 rokers stopte 18% van de vapegroep met roken na een jaar, tegenover 10% van de nicotinevervangersgroep; van de gestopte vapegroep vapete 80% na een jaar nog altijd. Bron: Geneesmiddelenbulletin, ge-bu.nl (actueel)
- Dubbelgebruikers van sigaretten en vape scoorden in onderzoek bijna twee keer zo hoog op een verslavingsschaal als rokers die alleen sigaretten gebruikten (3,5 om 1,6). Bron: Geneesmiddelenbulletin, ge-bu.nl (actueel)
- Een groot deel van de rokers die stoppen met behulp van de e-sigaret, lukt het niet om permanent gestopt te blijven, met een reëel risico op dubbelgebruik en aanhoudende nicotineverslaving. Bron: Trimbos-instituut (actueel)